Van 16 naar 18 jaar: wat verandert er voor jongeren met autisme?

Een praktische gids voor ouders van jongeren met autisme (ASS) – geactualiseerd oktober 2026.

De achttiende verjaardag van je kind is een bijzondere mijlpaal. Vanaf die dag is je kind voor de we volwassen. Maar wat als je kind autisme heeft en nog niet klaar is om alle verantwoordelijkheden zelfstandig te dragen?

Jongeren met autisme ontwikkelen zich ieder op hun eigen manier. De kalenderleeftijd en de emotionele of praktische zelfredzaamheid lopen niet altijd gelijk. Een jongere kan op het ene gebied heel zelfstandig zijn, maar bij andere zaken nog veel ondersteuning nodig hebben.

Toch verandert er wettelijk heel veel wanneer je kind 18 jaar wordt. Je krijgt als ouder niet meer automatisch informatie, bestaande zorg kan veranderen en je kind wordt zelf verantwoordelijk voor allerlei financiële en administratieve zaken.

Daarom hebben we de belangrijkste aandachtspunten overzichtelijk op een rij gezet.

1. Meerderjarigheid, privacy en toestemming

Vanaf 18 jaar is je kind wettelijk volwassen.

Je kind mag zelfstandig overeenkomsten afsluiten, abonnementen aangaan, leningen aanvragen en stemmen. Het ouderlijk gezag eindigt.

Ook wanneer je kind nog ondersteuning nodig heeft, mag je als ouder niet meer automatisch namens je kind handelen.

Privacy bij school en instanties

Scholen mogen persoonlijke gegevens van een volwassen leerling niet zomaar aan ouders verstrekken. Je kunt bijvoorbeeld de toegang tot het leerlingvolgsysteem verliezen.

Ook instanties zoals de gemeente, het UWV of een woningcorporatie kunnen toestemming vragen voordat ze met ouders informatie delen.

Bespreek daarom ruim voor de achttiende verjaardag hoe je betrokken kunt blijven. Soms kan een schriftelijke machtiging uitkomst bieden.

Huisarts, apotheek en medische informatie

Voor medische gegevens gelden privacyregels al vanaf 16 jaar. Vanaf die leeftijd beslist een jongere in principe zelf over medische behandelingen.

Bespreek met je kind en de zorgverleners hoe je kunt blijven helpen bij bijvoorbeeld afspraken, medicatie of het aanvragen van herhaalrecepten.

DigiD en machtigingen

Je kind heeft een eigen DigiD nodig om zaken digitaal met de overheid te regelen.

Wanneer zelfstandig inloggen en aanvragen ingewikkeld is, kun je voor bepaalde diensten DigiD Machtigen gebruiken. Zo kun je helpen zonder de persoonlijke inloggegevens van je kind te gebruiken.

Meer informatie:

2. Geldzaken, inkomen en onderwijs

Met het bereiken van de achttiende verjaardag verandert er financieel veel.

Kinderbijslag en onderhoudsplicht

De kinderbijslag stopt zodra je kind 18 jaar wordt, volgens de kwartaalregels van de Sociale Verzekeringsbank.

Ouders blijven echter in principe tot de 21e verjaardag onderhoudsplichtig voor levensonderhoud en studie.

Tegemoetkoming scholieren

Volgt je kind nog voortgezet onderwijs, voortgezet speciaal onderwijs of vavo? Dan kan het mogelijk een tegemoetkoming scholieren aanvragen bij DUO.

Deze regeling komt in plaats van de kinderbijslag en bestaat uit een basistoelage en mogelijk een aanvullende toelage.

Meer informatie: Tegemoetkoming scholieren – DUO.

Studievertraging of studie-uitval door psychische problemen: wat kan DUO betekenen?

Voor jongeren met autisme kan een studie veel energie kosten. Denk aan overprikkeling, angstklachten, depressieve klachten, ernstige vermoeidheid of langdurige overbelasting.

Soms lukt het daardoor niet meer om alle lessen te volgen, ontstaat studievertraging of moet een jongere helemaal stoppen met de opleiding.

Wat veel ouders niet weten, is dat DUO hiervoor speciale regelingen heeft.

Mogelijkheid om de prestatiebeurs om te zetten in een gift

Wanneer een student door blijvende medische of psychische omstandigheden een studie niet kan afronden, kan DUO onder voorwaarden de prestatiebeurs alsnog omzetten in een gift.

Dit betekent dat de ontvangen basisbeurs, aanvullende beurs en het studentenreisproduct die onder de prestatiebeurs vallen, niet terugbetaald hoeven te worden.

Deze regeling heet officieel omzetting van de prestatiebeurs en maakt deel uit van de voorziening prestatiebeurs.

Belangrijke voorwaarden:

  • De jongere kan de opleiding niet afronden door blijvende medische of andere structurele bijzondere omstandigheden.
  • De studie-uitval moet rechtstreeks samenhangen met die omstandigheden.
  • De situatie moet met bewijsstukken worden onderbouwd.
  • De aanvraag wordt door DUO individueel beoordeeld.

Een diagnose autisme geeft niet automatisch recht op omzetting. Er moet duidelijk worden gemaakt waarom de omstandigheden het afronden van de studie onmogelijk maken.

Let op: dit is niet hetzelfde als het kwijtschelden van een gewone studielening. Voor een gewone studieschuld gelden veel strengere regels voor medische kwijtschelding.

Andere mogelijkheden bij studievertraging

Wanneer je kind door psychische of medische problemen wel kan studeren, maar meer tijd nodig heeft, bestaan er ook andere mogelijkheden:

  • Verlenging van de prestatiebeurs, zodat je kind onder voorwaarden extra maanden studiefinanciering ontvangt.
  • Verlenging van de diplomatermijn, waardoor je kind meer tijd krijgt om het diploma te behalen.
  • In bijzondere situaties een nieuwe aanspraak op studiefinanciering wanneer een andere passende opleiding noodzakelijk is.

Hoe vraag je dit aan?

Neem zo snel mogelijk contact op met de studentendecaan van het hbo of de universiteit, of de studiebegeleider van het mbo.

De aanvraag loopt meestal via de onderwijsinstelling. Voor de aanvraag zijn onder andere een medische verklaring en een verklaring van de opleiding nodig.

Wacht niet totdat je kind al lange tijd is gestopt. Het is belangrijk om studieproblemen en de oorzaak daarvan tijdig vast te leggen.

Meer informatie:

Geen bijbaan mogelijk door autisme of psychische problemen? Vraag studietoeslag aan!

Veel jongeren hebben naast hun studie een bijbaan. Maar voor sommige jongeren met autisme is dat simpelweg niet haalbaar.

Studeren kan zoveel energie kosten dat er geen ruimte overblijft om daarnaast te werken. Extra belasting kan bijvoorbeeld leiden tot overprikkeling, uitputting of psychische ontregeling.

Voor studenten die door een medische beperking niet kunnen bijverdienen, bestaat de individuele studietoeslag.

Deze maandelijkse financiële bijdrage is bedoeld om gemiste inkomsten uit een bijbaan gedeeltelijk op te vangen.

Wanneer kun je studietoeslag krijgen?

Je kind kan mogelijk in aanmerking komen wanneer:

  • Het vanwege een medische of psychische beperking structureel niet in staat is naast de studie te werken.
  • Het recht heeft op studiefinanciering of een basistoelage uit de tegemoetkoming scholieren.
  • Het geen recht heeft op een Wajong-uitkering.

Ook jongeren met autisme kunnen hiervoor in aanmerking komen. De gemeente kijkt naar de individuele situatie en kan een medisch onderzoek laten uitvoeren.

Hoeveel bedraagt de studietoeslag?

Vanaf 1 juli 2026 gelden de volgende landelijke minimumbedragen:

LeeftijdMinimaal per maand
18 jaar€ 195,04
19 jaar€ 234,05
20 jaar€ 312,06
21 jaar en ouder€ 390,07

Dit zijn nettobedragen. Gemeenten mogen meer betalen. De bedragen worden ieder halfjaar aangepast.

Het inkomen of vermogen van de ouders speelt geen rol bij het bepalen van het recht op deze toeslag. Een eventuele stagevergoeding kan wel invloed hebben op de hoogte ervan.

Waar vraag je de studietoeslag aan?

De individuele studietoeslag vraag je aan bij de gemeente waar je kind woont.

Zoek op de website van je gemeente naar studietoeslag of individuele studietoeslag.

Je kind hoeft hiervoor niet eerst een bijbaan geprobeerd te hebben. Wel moet worden aangetoond dat het door de medische beperking niet kan bijverdienen.

Meer informatie: Rijksoverheid – Studietoeslag voor studenten met een medische beperking.

Wajong en andere financiële ondersteuning

Wanneer je kind door een ziekte of beperking duurzaam geen arbeidsvermogen heeft, kan mogelijk een Wajong-uitkering worden aangevraagd.

UWV beoordeelt of aan de voorwaarden wordt voldaan. Een autismediagnose alleen is niet voldoende.

Ontvangt je kind Wajong? Dan kan dit ook gevolgen hebben voor de regelingen van DUO. Een student met Wajong kan onder voorwaarden omzetting van de prestatiebeurs aanvragen.

Daarnaast kennen sommige onderwijsinstellingen financiële ondersteuning bij studievertraging via het Studentenondersteuningsfonds.

Meer informatie:

3. Zorgverzekering en zorgtoeslag

Tot 18 jaar betalen kinderen geen premie voor de basiszorgverzekering.

Vanaf de eerste maand na de achttiende verjaardag verandert dit. Je kind krijgt dan te maken met premiebetaling en het verplichte eigen risico.

Je kind kan op de zorgpolis van de ouders blijven staan of een eigen zorgverzekering afsluiten.

Zorgtoeslag aanvragen

Vanaf de maand na de achttiende verjaardag kan je kind mogelijk zorgtoeslag ontvangen.

Het inkomen en vermogen van de jongere zijn hierbij van belang. Het inkomen van de ouders telt niet mee voor de zorgtoeslag.

Bespreek samen wie de aanvraag doet en wie de betalingen en wijzigingen controleert.

Meer informatie:

4. Jeugdhulp, Wmo, Wlz en wonen

Wat gebeurt er met bestaande begeleiding?

Krijgt je kind hulp vanuit de Jeugdwet? Bespreek dan ruim voor de achttiende verjaardag hoe de ondersteuning kan worden voortgezet.

Vanaf 18 jaar kan ondersteuning onder andere vallen onder:

  • De Wmo, bijvoorbeeld voor individuele begeleiding of ondersteuning bij zelfstandig wonen.
  • De Zorgverzekeringswet, waaronder bepaalde medische en psychische behandelingen vallen.
  • De Wlz, bedoeld voor mensen die blijvend intensieve zorg nodig hebben en aan de wettelijke voorwaarden voldoen.

Verlengde jeugdhulp

In bepaalde situaties kan jeugdhulp na de achttiende verjaardag worden voortgezet, maximaal tot 23 jaar.

Dit gebeurt niet automatisch. De gemeente beoordeelt of de jongere hiervoor in aanmerking komt.

Informeer hier ruim voor de achttiende verjaardag naar bij het jeugdteam of de betrokken hulpverlener.

Wonen en beschermd wonen

Voor sommige jongeren is zelfstandig wonen nog niet haalbaar zonder begeleiding.

Bespreek daarom tijdig welke woonvorm passend is, of begeleiding thuis voldoende is en of een indicatie voor beschermd wonen nodig kan zijn.

Houd rekening met wachtlijsten en de toestemming die je volwassen kind voor aanvragen moet geven, tenzij er een passende wettelijke vertegenwoordiging is geregeld.

Pleegzorg

Pleegzorg loopt in principe door tot 21 jaar, tenzij de jongere eerder wil stoppen. Onder voorwaarden kan de hulp worden voortgezet tot 23 jaar.

Meer informatie:

5. Mentorschap, bewindvoering en curatele

Sommige jongeren met autisme hebben ook na hun achttiende verjaardag ondersteuning nodig bij belangrijke beslissingen.

Wanneer praktische hulp of een machtiging niet voldoende is, kunnen wettelijke beschermingsmaatregelen uitkomst bieden.

Mentorschap

Een mentor ondersteunt of vertegenwoordigt een volwassene die persoonlijke beslissingen over bijvoorbeeld zorg, behandeling of begeleiding niet goed zelfstandig kan nemen.

Beschermingsbewind

Een bewindvoerder beheert financiële zaken en vermogen wanneer iemand dat niet voldoende zelf kan.

Curatele

Curatele is een verdergaande maatregel voor mensen die hun persoonlijke én financiële belangen niet voldoende kunnen behartigen en voor wie minder ingrijpende maatregelen niet voldoende bescherming bieden.

Deze maatregelen worden door de kantonrechter uitgesproken.

Ouders kunnen in bepaalde gevallen zelf als mentor of bewindvoerder worden benoemd.

Bespreek tijdig of een beschermingsmaatregel nodig is. Een aanvraag voor mentorschap of bewind kan al vóór de achttiende verjaardag worden ingediend.

Autisme betekent niet automatisch dat wettelijke vertegenwoordiging nodig is. De mogelijkheden en wensen van de jongere blijven centraal staan.

Meer informatie:

6. Ondertoezichtstelling en jeugdbescherming

Is je kind onder toezicht gesteld (OTS)? Dan eindigt deze kinderbeschermingsmaatregel uiterlijk bij de achttiende verjaardag.

Dat betekent niet dat de behoefte aan ondersteuning verdwijnt.

Bespreek daarom samen met de jeugdbeschermer welke hulp daarna nodig blijft en hoe de overdracht wordt geregeld.

Je kind is met 18 jaar voor de wet volwassen, maar dat betekent niet dat het ineens alles zelfstandig moet kunnen.

Sommige jongeren hebben wat extra tijd nodig. Anderen blijven op bepaalde gebieden ondersteuning nodig hebben.

Het belangrijkste is dat je samen kijkt naar wat je kind aankan en wat er nodig is om de overgang naar volwassenheid zo goed mogelijk te laten verlopen.

En vergeet daarbij vooral niet om ook naar de financiële regelingen te kijken. Er zijn mogelijkheden die ouders en jongeren niet altijd kennen, zoals de studietoeslag en de speciale DUO-regelingen bij studie-uitval.

Door je goed te informeren, kun je voorkomen dat je kind onnodig financiële ondersteuning misloopt of met een studieschuld blijft zitten waarvoor mogelijk een uitzondering bestaat.

Deze blog is bedoeld als algemene informatie. Voorwaarden en bedragen kunnen veranderen. Controleer daarom bij de betreffende instantie welke regels op de situatie van jouw kind van toepassing zijn.

Handige websites

Vorig verhaal
Volgend verhaal